تبلیغات
خبرگزاری انارک - سایت خبری نارسینه
بخشهای سایت:  خبرگزاری انارک  |  زمبیل  |  چت  |  نقشه ماهواره‌ای انارک  | 
  خبرها را خودتان به ما اطلاع دهید. خبر، مقاله و عکس را از طریق ایمیل بفرستید. ایمیل مدیر سایت (مالکی): malekims@yahoo.com

موضوع‌ها

Atom Feed

نویسندگان

مدیر سایت (4)
سعید مالکی (249)

ورود نویسنده

ورود به میهن بلاگ

آمار سایت

 كل مطالب:

 بازدیدهای امروز:
 بازدیدهای دیروز:
 بازدیدهای این ماه:
 بازدیدهای ماه قبل:
 كل بازدیدها:
flag counter لیست کشورها
(نویسنده: استاد محمدعلی ابراهیمی انارکی)

در طول دو ماه محرم و صفر، شب‌ها حسینیه و بعد از ظهر‌ها مسجد جامع پذیرای دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت بود. مراسم با چاوشی و نوحه‌خوانی آغاز می‌شد و با ذکر مصیبت و دعای روحانی محل پایان می‌پذیرفت. صدای چاوش‌ها و نوحه‌خوان‌ها بی اکو و بلند گو، گیرا و دلنشین یود. شب‌های جمعه بعد از منبر رفتن مرحوم حاج سید حیدر، جمعی از نوحه خوانان پیش کسوت و باسواد، ابیات زیر را دسته جمعی خوانده ضمن عطرآگین کردن فضای مسجد، آن را در سکوت فرو می‌بردند:

چون شب جمعه شود، فاطمه با شیون و شین
با دوصد نوحه بیاید بر سر قبر حسین

کو حسینم کو حسین
شاه خوبان کو حسین

کو یوسف گل پیرهن آن سبط پیغمبر
ایوب صد پاره بدن آن شاه بی لشکر

از نوحه خوان های قدیم می‌توان میرزا رضا غفاری، حسین صدیقی فرزند علی اکبر، محمد ابراهیم ایرانپور، کربلایی حسین مرتضایی، استاد محمد علی صفاری، فرهاد محمدی، محمد خاکساری، مهدی قارونی، ماشاءاله کمالی، عباسعلی مالکی، محمدعلی ملارضا (نجفیان)، مهدی خدایی و حسن مظاهری را نام برد. از نامبردگان، بسیاری روی در نقاب خاک کشیده‌اند اما صدای گرمشان هنوز در گوش پامنبری گویان آن زمان که اینک عصای پیری در دست گرفته‌اند طنین انداز است.

نظیر خویش بنگذاشتند و بگذشتند
خدای عزّ و جلّ جمله را بیامرزاد

نوحه‌ها سروده‌ی یغما، صفایی، ابوالحسن، و کیهان بود و هر یک در یکی از دستگاهای موسیقی مذهبی اجرا می‌شد. اشعاری چون:

دمید از طرف گردون ماه ماتم
واویلا که باز آمد محرم

و یا:

افراشت علم در صف گردون شه ماتم، در ماه محرم
آورد شبیخون سوی دل‌ها سپه غم، در ماه محرم

آمدن محرم را نوید می‌داد. برای هر شب نوحه‌ای مناسب همان شب در نظر گرفته می‌شد به عنوان مثال در شب عاشورا نوحه‌ی:

آشوب به هم بر زده ذرات جهان را، کامشب شب قتل است
هنگامه‌ی حشر است زمین را و زمان را، کامشب شب قتل است

و یا:

فردا به زمین افتد از سر همه افسرها
افسر چه بود کز تن ریزد به زمین سرها

که سروده‌ی یغما و فرزند او صفایی است، مجلس را شور و حال می‌بخشید. گهگاه دو یا سه نفر به اتفاق یکدیگر در اوزان و بحور مختلف به نوحه خوانی می‌پرداختند که سخت مورد توجه مستمعین قرار می‌گرفت.
توالی ضربات آهنگ یا ریتم بعضی از نوحه‌ها آنقدر سنگین بود که مبتدیان روزها آن را تمرین می‌کردند و در حضور پیشکسوتان می‌خـواندند تا رفع نقص شده باشد. بـرای مثال، بند اول شعــر ایـن نـوحه:

در این ماتم خلیل از دیده خون بارید و آذر هم
به داغ این ذبیح اله مسلمان سوخت کافر هم

مکافات، این عمل را بر نتابد وسعت گیتی
چه جای وسعت گیتی که بس تنگ است محشر هم

که ۸۰ثانیه طول می‌کشید ۳۲ ضربه‌ی دست به سینه می‌خورد. در نوحه‌ی:

نه ز آسمان توجه نه ز اختر اعتنایی
نه ز دوستان حمیت نه ز دشمنان حیایی

بجز از خدنگ پران بجز از وعید کشتن
نه سفیر مهربانی نه پیام آشنایی

زمان و تعداد ضربات دست بر سینه مشابه نوحه‌ی فوق بود. متاسفانه، امروزه، کمتر کسی قادر به اجرای آنها مطابق اصول و موازین نوحه خوانی است، زیرا آهنگشان فراموش شده و تعداد کسانی که در پرداخت صحیح نوحه‌ها در چهارچوب موسیقی مذهبی مهارت دارند کمتر از انگشتان یک دست هستند و اگر باشند به سبب کهولت خود را از این کار معاف کرده اند.

نوحه‌ها در دفترچه‌ای جلد چرمین به نام بیاض جمع آوری می‌شد. بیاض نوحه‌ی مرحوم حسین صدیقی با جلد مقوایی چند سال پیش به خط ایشان توسط فرزندانش به موزه‌ی مردم شناسی کویر انارک اهداشد. که بدین وسیله از آن‌ها قدر دانی می‌شود. از نوحه‌های معروفی که مرحوم کربلایی حسین مرتضایی در دهه‌ی ۳۰ اجرا می‌کرد نوحه‌ای از سراینده‌ای به نام فتحی بود با این مطلع:

حر ریاحی به پناه آمده، یا حسین توبه‌ام کن قبول
منفعل و نامه سیاه آمده، یا حسین توبه‌ام کن قبول

این نوحه با دو ریتم تند و کند قابل اجرا بود که مرحوم مرتضایی آن را با ریتم تند می‌خواند و مجلس را گرم می‌کرد.


آقای فرهاد محمدی که در دهه‌ی ۳۰ سالی چند مدیر مدرسه‌ی فرخی بود نوحه‌ی آهنگین «واویلا» را آن چنان استادانه اجرا می‌کرد که فضای مسجد آکنده از تألم خاطر و خلوص و اردت نسبت به سرور شهیدان می‌شد. بندی از این نوحه که به یقین سروده‌ی «کیوان» از نوادگان یغماست چنین است:

همایون پرده بستی از حجازم فلک
گشودی در عراق فتنه سازم فلک
عراقی را مخالف کردی آهنگ
نهادی بر حسینی زخمه‌ی چنگ
از آن ساز ـ زدی باز ـ ز سوز ـ غم آواز
زین چنگ ناخوش ساز تو واویلا
افغان شود آواز تو واویلا

استفاده از واژه‌های همایون، حجاز، عراق، حسینی و مخالف، بیانگر آگاهی سراینده مرثیه از مقامات موسیقی است. گوشه‌های همایون: چکاوک، بیداد، نی داود، شوشتری و بیداد است عراق گوشه‌ای از نواست که در افشاری و ماهور هم به کار می‌رود. و مخالف، شعبه‌ی مقام عراق است مرکب از پنج نغمه که آن را به وقت زوال می‌سرایند.

در اوایل دهه‌ی ۳۰ که هنوز استفاده از نیروی برق معمول نشده بود روشنایی حسینیه با چراغ‌های توری تأمین می‌شد. تکیه، یک چراغ توری و چند فانوس داشت که کافی نبود لذا بعضی از افراد چون حاج باقر طاهری و کربلایی غضنفر با خود روشنایی می‌آوردند. در صحن تکیه، تیرکی چوبی نصب شده بود که چراغ‌ها را به قلاب هایش آویزان می‌کردند. پوشش تکیه در زمستان چادری بود بسیار عظیم که ده روز قبل از فرا رسیدن محرم آن را بر زمین جهت مرمت می‌گستردند و پس از نصب ستون مرکز آن که تیر چوبی کشیده و ستبری به ارتفاع ده متر بود فضای تکیه را می‌پوشاندند و اطرافش را با طناب و قلاب‌های تعبیه شده در دیوار محکم می‌کردند. این پوش سپید رنگ با تسمه‌ها و نوارهای دوخته شده بر آن و شیب ملایمی که از رأس تا انتها می‌گرفت آنقدر زیبا که بیننده را ساعت‌ها محو تماشای خود می‌کرد.

در انباری حسینیه که جنب در ورودی است کلیه‌ی وسایل تکیه و آلات و ادوات تعزیه نگهداری می‌شد. این ابزار شامل: کلاه خود‌ها، نیزه‌ها، زره‌ها، لباس‌های رزم، چندین نشانه‌ی سر و یک پوست شیر بود که در اوایل سلطنت پهلوی اول به وسیله‌ی کامیون به تهران برده شد. پیش از آن، تعزیه در انارک با شکوه تمام انجام می‌گرفت از ایفا گران نقش‌های اول این مراسم مذهبی می‌توان مرحوم عبدالحمید و محمد حسین محمد شفیع را نام برد. گاهی تعزیه خوانان زواره‌ای در محرم به انارک می‌آمدند و در میدان بزرگ انارک مقابل کوه حاج عبدالرحیم تعزیه خوانی می‌کردند. شبیه گردانی در میدان قافله‌گاه انجام می‌گرفت. از پوشش شبیه سازان: شال و عمامه‌ی سبز، عبای ابریشمی، پیراهن مشکی بلند، دستار رضایی و شال کشمیری قابل ذکر است. صفه‌ی بین دو در ورودی چوبی محل نگاهداری مشک‌های آب و کاسه‌های پر نقش و نگار مسین بود که مردم وقف حسینیه کرده بودند. بر سطوح داخلی یا خارجی کاسه‌ها نام واقف و در چند مورد تاریخ وقف آن حک شده بود. از موقوفات ارزشمند حسینیه، طشتی مسین بود که «فاطمه» نامی آن را وقف حضرت ابوالفضل علیه السلام کرده بود. این طشت را در روزهای عزاداری از آب لبریز کرده در گوشه‌ای قرار می‌دادند تا کودکان نیز در آن سکه بیندازند. ناگفته نماند که حاج جان محمد اشینی و زوجه‌اش شهربانو متجاوز از یک قرن پیش، ۶۵ فنجان آب انارک را همراه باغی، وقف حسینه کرده بودند.
() نظرات
  موضوع: مقاله و شعر ،  نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 9 آذر 1390 ساعت 09:20 ب.ظ
نویسنده: سعید مالکی

وبلاگ استاد ابراهیمی

اخبار از رسانه‌ها

جهت ▲  

شبکه خبر

جام جم

خبرگزاری اکونیوز

خبرگزاری کار

اخبار مهر

اخبار تابناک

فناوری اطلاعات

اخبار آفتاب

وبلاگ مهار بیابان‌زایی


[ آنلاین:  ]